ضوابط و مقررات شهرسازی

یعنی مجموعه قوانین و معیارهایی که نحوه استفاده از زمین، ساخت‌وساز و شکل‌گیری فضاهای شهری را کنترل می‌کند تا شهر ایمن، منظم، قابل‌زیست و پایدار باشد. خلاصه و کاربردی‌اش این است 👇

۱) ضوابط کاربری زمین
مشخص می‌کند هر قطعه زمین برای چه کاری مجاز است:
مسکونی
تجاری
اداری
صنعتی
آموزشی، درمانی، مذهبی
فضای سبز و خدمات شهری
تغییر کاربری فقط با مجوز مراجع قانونی (کمیسیون ماده ۵) امکان‌پذیر است.

۲) ضوابط تراکم و سطح اشغال
سطح اشغال: درصدی از زمین که مجاز به ساخت در طبقه همکف است (مثلاً ۶۰٪).
تراکم ساختمانی: مجموع زیربنای مجاز نسبت به مساحت زمین (کم، متوسط، زیاد).
تعداد طبقات مجاز: بر اساس پهنه و عرض معبر.

۳) ضوابط ارتفاع و حجم ساختمان
حداکثر ارتفاع ساختمان
خط آسمان (Skyline)
پیش‌آمدگی‌ها (بالکن، کنسول)
تناسب ارتفاع با عرض خیابان

۴) ضوابط عقب‌نشینی و برِ ساختمان
عقب‌نشینی از:
معبر
املاک مجاور
حداقل عرض بر زمین
رعایت نورگیری و تهویه همسایگی

۵) ضوابط پارکینگ
تعداد پارکینگ متناسب با نوع کاربری و متراژ
ابعاد استاندارد پارکینگ
رمپ، شیب، شعاع گردش
موارد معافیت یا کسری پارکینگ

۶) ضوابط ایمنی و فنی
رعایت مقررات ملی ساختمان
ایمنی در برابر زلزله و آتش‌سوزی
دسترسی خودروهای امدادی
پدافند غیرعامل (در برخی کاربری‌ها)

۷) ضوابط سیما و منظر شهری
هماهنگی نما با بافت شهری
محدودیت مصالح، رنگ و تابلوها
ضوابط تابلوهای تبلیغاتی
حفظ دید و منظرهای مهم شهری

۸) طرح‌ها و اسناد بالادست
مهم‌ترین منابع ضوابط شهرسازی در ایران:
طرح جامع شهر
طرح تفصیلی
طرح هادی (برای شهرهای کوچک و روستاها)
مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران

۹) مراجع تصمیم‌گیر
شهرداری
کمیسیون ماده ۵
کمیسیون ماده ۱۰۰
شورای عالی شهرسازی و معماری